Veerkracht

De (her)oprichting van de Joodse Jeugdbewegingen in Nederland 1945-1965

Manfred Gerstenfeld & Wendy Cohen-Wierda

Veerkracht

Van de 140.000 Nederlandse Joden werd meer dan zeventig procent vermoord door de Duitse bezetter. In het verraden, de opsporing, de arrestatie, het vervoeren en de bewaking van de slachtoffers speelden ook Nederlanders een belangrijke rol.

De overlevende Joodse jongeren waren grotendeels ondergedoken dankzij goede Nederlanders. Anderen keerden terug uit Duitse concentratiekampen, en uit niet-bezette landen. Zij probeerden hun identiteit en hun plaats in de Nederlandse maatschappij te hervinden. Al enkele dagen na de bevrijding vonden de eerste bijeenkomsten van Joodse jongeren plaats. Daarna werd een aantal Joodse jeugdbewegingen in Nederland (her)opgericht. Zij legden vaak de nadruk op het zionisme.

In Veerkracht zijn zeventien interviews opgenomen met voormalige Joodse jeugdbewegers uit de periode 1945-1965. Uit meer dan vijftig andere gesprekken wordt geciteerd. Het boek vertelt een uniek en fascinerend verhaal. Het schetst een generatie die traumatische ervaringen omzette in creatieve energie.Daarmee gaven deze jongeren een nieuwe positieve invulling aan hun leven. Velen vertrokken vroeg of laat naar Israël. Daar droegen zij substantieel bij aan de opbouw van de nieuwe Joodse staat.

  • ISBN 978 90 490 2431 4
  • prijs: 22,50 euro (incl. 9% BTW)
  • aantal pag.: 358 (+ 48 pagina’s fotokatern)
  • releasedatum: 12 november 2019

Had het anders gekund?

Abel de Jong

De dramatische ondergang van dokter Sally, de tweelingbroer van Loe de Jong

 Loe de Jong, de belangrijkste chroniqueur van de Nederlandse geschiedenis tijdens de Tweede Wereldoorlog, bracht de oorlog in Londen door in relatieve luxe als onderdeel van de entourage van de Nederlandse koningin en haar regering in ballingschap. Loe had echter een tweelingbroer, Sally, die in die tijd door de beruchte arts Mengele in Auschwitz werd gedwongen hem te assisteren bij zijn waanzinnige rassenonderzoek. Dit boek vertelt het verhaal van die andere De Jong, die uiteindelijk in de hel van de nazikampen aan zijn ontberingen is bezweken.

Deze uitzonderlijke geschiedenis werd opgetekend door Abel de Jong, de zoon van Sally, die, net als zijn broer Daan, in de onderduik de Holocaust heeft overleefd. Jarenlang deed Abel onderzoek naar de oorlogservaringen van zijn vader: hij sprak met ooggetuigen, raadpleegde archieven en putte uit unieke nagelaten stukken.

Vanaf oktober 1942 was Sally kamparts in Westerbork. Ondertussen verbleef zijn vrouw Liesje, samen met hun zoontjes Abel en Daan, in Amsterdam. De uitvoerige correspondentie die zij in die periode voerden is bewaard gebleven en deels in dit boek afgedrukt. Tussen twee vluchtpogingen door, pogingen om in gebied te komen dat niet door de Duitsers was bezet, schreef Sally een imposant verslag van al hetgeen hij wist van de Jodenvervolging in Nederland en de situatie in Westerbork. Het verslag is naar Londen gesmokkeld en kopieën werden onder alle kopstukken verspreid. Het maakte grote indruk, aldus Loe de Jong: ‘[Het is] een van de schranderste en meest principiële rapporten over de Jodenvervolging in Nederland die ik [in Londen] onder ogen kreeg.’ Het verslag is integraal in deze publicatie opgenomen. De titel van dit boek, Had het anders gekund?, is ontleend aan een hoofdstuktitel uit dat verslag.

  • ISBN 978 90 490 2618 9
  • prijs: 20 euro (incl. 9% BTW)
  • aantal pag: 276 (+ 16 pagina’s fotokatern)
  • releasedatum: 26 oktober 2019

Als een pluisje in de wind

Als een pluisje in de wind is de soms onthutsende en dan weer ontroerende autobiografie van Bloeme Evers-Emden. Geboren in 1926 groeide ze op in, wat leek, de beschermde omgeving van een socialistisch Joods Amsterdams diamantslijpersgezin. In de oorlog verliest ze vrijwel haar gehele familie. Ze wordt zelf ook opgepakt maar weet uit de Hollandsche Schouwburg te ontsnappen en duikt onder. Ze wordt in 1944 verraden. Bloeme belandt in Auschwitz en wordt geselecteerd voor een werkkamp. In mei 1945 zijn het de Russen die haar bevrijden. Terug in Amsterdam slaagt ze erin een nieuw bestaan op te bouwen. Met Hans Evers sticht ze een gezin. Onder invloed van de kinderen krijgt huize Evers steeds meer orthodoxe trekken. De familie gaat kosjer eten. De oudste zoon, Raph, is sinds 1990 rabbijn.

Bloeme Evers
Bloeme en zoon Raph Evers
foto: Dirk P.H. Spits

Op latere leeftijd besluit Bloeme alsnog te gaan studeren, wanneer ze promoveert is ze 63. Als ontwikkelingspsychologe deed ze onder andere taboedoorbrekend onderzoek naar hoe onderduikkinderen op de oorlogsjaren terugkijken. In de resultaten van haar studies resoneert de pijn die ze zelf heeft geleden.

Met veel zelfspot en een kien oog voor detail maakt Bloeme ons deelgenoot van haar unieke leven. Op meeslepende wijze vertelt ze over de onderduik, de kampen, maar ook over haar eerste reis naar de jonge staat Israël en over haar geheime ‘Mossad-missie’ uit 1982 naar de Sovjet-Unie, waar ze contact legt met Joodse families die niet mogen uitreizen.

Hoe kan een mens na al het leed dat haar door de nazi’s is aangedaan, zo zachtmoedig, sterk en positief in het leven staan? Dat is het mysterie Bloeme Evers-Emden, een klein wonder dat dit boek zo onvergetelijk maakt.

bloeme evers
Jom Hasjoa-herdenking in de Hollandsche Schouwburg, 2011.
Bloeme en Raph in gezelschap van de voorzitter van de Tweede Kamer, Gerdi Verbeet, (boven) en de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan (onder). foto’s: Dirk P.H. Spits

Titel: Als een pluisje in de wind
Auteur: Bloeme Evers-Emden
ISBN: 978 90 490 2610 3
Formaat: 13,5 x 21,5 cm (paperback)
Omvang: 248 p.
Releasedatum: 26 april 2012
prijs:  19,95  (incl. BTW)

Ik blijf zitten totdat ik geboren ben

Ik blijf zitten totdat ik geboren ben van Bloeme Evers-Emden is het verslag van een serie bijeenkomsten waarin acht Joodse vrouwen met elkaar hun onderduik-ervaringen delen. Decennia na de oorlog blikken ze terug op deze moeilijke tijd. In hun opvallend openhartige verhalen staan ze onder andere uitgebreid stil bij de vraag in hoeverre die traumatische periode hen heeft gevormd. Ook filosoferen zij over wat Jood zijn voor hen betekent. De een leeft religieus, de ander seculier, maar allen voelen ze zich geworteld in het Jodendom. Hun lot was zwaar, maar de trots heeft overwonnen..

Titel: Ik blijf zitten totdat ik geboren ben,
Acht Joodse vrouwen blikken terug op hun onderduik

Auteur: Bloeme Evers-Emden
Omvang: 92 pag.
Formaat: 12,5 x 20 cm (pb)
ISBN 978 90 490 2614 1
Prijs: € 12,50 (incl. BTW)

Bloeme Evers

Bloeme Evers
Foto: Michiel Wijnbergh

 

Bloeme Evers-Emden (1926-2016) is de dochter van een Amsterdamse diamantbewerker. Als enige van het Joodse gezin overleeft ze de oorlog. Vanaf 1943 zat ze ondergedoken. Maar in 1944 werd ze verraden en belandde uiteindelijk in Auschwitz. Eenmaal terug in Nederland sticht ze met de kunstexpert/taxateur Hans Evers een gezin. In 1989 promoveert Bloeme Evers als psychologe op baanbrekend onderzoek naar stoornissen die het gevolg zijn van complicaties tijdens de zwangerschap of bevalling. Ze publiceert vier studies over kinderen in de onderduik, steeds vanuit een ander perspectief.

Haar meest recente boek, Ik blijf zitten totdat ik geboren ben, is een vervolg op deze reeks. Ditmaal komen ook de ervaringen van iets oudere onderduikers aan bod, waaronder die van Bloeme Evers zelf, zij was zeventien toen ze moest onderduiken.

Eerder verscheen bij Uitgeverij Van Praag haar autobiografie: Als een pluisje in de wind.

Op 18 juli 2016 is Bloeme op 90-jarige leeftijd in Israël overleden.